Nghị định 175 vs Nghị định 15: So sánh 10 thay đổi quan trọng Ban QLDA phải biết

Năm 2024 đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong quản lý đầu tư xây dựng khi Nghị định 175/2024/NĐ-CP thay thế Nghị định 15/2021/NĐ-CP với sự thay đổi cốt lõi là chuyển từ quản lý thủ tục sang quản lý trách nhiệm, phân cấp mạnh về địa phương và bắt buộc số hóa toàn bộ quy trình quản lý dự án. Đây là nghị định có ảnh hưởng trực tiếp đến toàn bộ hoạt động quản lý dự án đầu tư xây dựng, từ thẩm định thiết kế, quản lý chi phí xây dựng công trình đến vận hành Ban QLDA trong dự án đầu tư công.

Điểm đáng chú ý là khi so sánh Nghị định 175 so với Nghị định 15, có thể thấy sự chuyển dịch mạnh từ quản lý thủ tục sang quản lý trách nhiệm và rủi ro. Điều này đặt các Ban QLDA trước một thách thức thực tế: phải vận hành theo hệ thống quy định mới trong khi nhiều dự án vẫn đang triển khai dở dang theo nghị định cũ.

Bài viết này phân tích trực tiếp Nghị định 175 so với Nghị định 15 trên 10 điểm thay đổi quan trọng nhất, giúp Ban QLDA hiểu rõ bản chất thay đổi và tránh rủi ro pháp lý trong quá trình triển khai.

1. So sánh Nghị định 175 so với Nghị định 15: 10 điểm khác biệt cốt lõi

Nghị định 175 so với Nghị định 15 khác nhau ở 4 điểm chính:

- Chuyển từ kiểm soát thủ tục sang kiểm soát trách nhiệm

- Phân cấp mạnh thẩm quyền về địa phương

- Siết chặt năng lực tổ chức, cá nhân tham gia dự án

- Bắt buộc ứng dụng công nghệ và số hóa quản lý dự án

Những điểm mới nghị định 175 này tác động trực tiếp đến cách Ban QLDA kiểm soát tiến độ, chi phí và rủi ro dự án.

Bảng dưới đây là so sánh chi tiết Nghị định 175 và Nghị định 15 theo 10 tiêu chí quan trọng nhất trong quản lý dự án đầu tư xây dựng:

Nghị định 175 thay đổi toàn diện cách quản lý dự án từ quy trình sang trách nhiệm và kiểm soát rủi ro theo vòng đời.

Dashboard phần mềm quản lý dự án đầu tư xây dựng theo Nghị định 175

2. Thay đổi về phân loại và phân cấp dự án: Ngưỡng tổng mức đầu tư được điều chỉnh

2.1. Thay đổi tiêu chí phân loại dự án theo ngành và quy mô kỹ thuật

Một trong những điểm mới Nghị định 175 rõ ràng nhất là việc điều chỉnh tiêu chí phân loại dự án. Nếu như trước đây, theo Nghị định 15/2021, việc phân loại chủ yếu dựa vào tổng mức đầu tư với cách áp dụng tương đối cứng giữa các ngành, thì Nghị định 175/2024 đã bổ sung thêm yếu tố ngành và quy mô kỹ thuật.

Theo Nghị định 15/2021, các ngưỡng phân loại dự án quan trọng quốc gia, nhóm A, B, C được áp dụng tương đối cứng cho tất cả các ngành. Nghị định 175/2024 điều chỉnh các ngưỡng này theo hướng phân biệt rõ hơn giữa từng lĩnh vực đầu tư (giao thông, y tế, giáo dục, nông nghiệp…) và bổ sung tiêu chí phân loại dựa trên quy mô kỹ thuật bên cạnh tiêu chí tài chính.

2.2. Tác động thực tế

Một dự án hạ tầng giao thông nông thôn có thể dịch chuyển giữa nhóm B và nhóm C tùy ngành, kéo theo thay đổi hoàn toàn về quy trình thẩm định và cấp phê duyệt. Ban QLDA cần rà soát lại tất cả các dự án đang lập kế hoạch để xác định lại nhóm dự án theo nghị định mới trước khi trình phê duyệt chủ trương đầu tư.

3. Thẩm quyền phê duyệt thiết kế và dự toán: Phân cấp mạnh hơn cho địa phương

3.1. Phân cấp thẩm quyền phê duyệt từ trung ương về địa phương

Đây là một trong những thay đổi nghị định quản lý dự án có tính hệ thống nhất. Nghị định 175 đẩy mạnh phân cấp thẩm quyền phê duyệt thiết kế bản vẽ thi công và dự toán xây dựng về phía chủ đầu tư và cơ quan chuyên môn cấp tỉnh, thay vì dồn lên Bộ chủ quản như trước.

Cụ thể:

- NĐ 15/2021: Nhiều dự án nhóm B thuộc nguồn vốn ngân sách trung ương phải trình Bộ chủ quản thẩm định thiết kế kỹ thuật.

- NĐ 175/2024: Phân cấp một phần thẩm quyền này cho Sở chuyên ngành cấp tỉnh, rút ngắn đáng kể vòng phê duyệt đối với dự án địa phương.

3.2. Hệ quả hai chiều

Về mặt tích cực, Ban QLDA giảm được thời gian chờ phê duyệt. Về mặt trách nhiệm, cơ quan thẩm định địa phương phải chịu trách nhiệm cao hơn về chất lượng thẩm định — không còn chỗ dựa vào Bộ để phân tán trách nhiệm.

Quy trình phê duyệt điện tử giúp rút ngắn thời gian xử lý và phân cấp rõ trách nhiệm

4. Điểm mới NĐ 175 về trách nhiệm chủ đầu tư và Ban QLDA: Phân định rõ hơn, không còn vùng xám

Điểm mới Nghị định 175 được đánh giá là tiến bộ nhất về mặt quản trị chính là cách phân định trách nhiệm giữa chủ đầu tư — Ban QLDA — tư vấn.

Nghị định 15/2021 quy định trách nhiệm theo kiểu "liên đới" và khi xảy ra sai phạm, khó xác định rõ lỗi thuộc tầng nào. Nghị định 175/2024 tiếp cận theo nguyên tắc "ai làm — người đó chịu trách nhiệm":

- Tư vấn lập hồ sơ → tư vấn chịu trách nhiệm về nội dung hồ sơ.

- Ban QLDA kiểm tra, xác nhận → Ban QLDA chịu trách nhiệm về kết quả kiểm tra.

- Chủ đầu tư phê duyệt → chủ đầu tư chịu trách nhiệm về quyết định phê duyệt.

Ví dụ thực tế: Tại một dự án trường học cấp huyện ở miền Trung, tư vấn thiết kế áp dụng sai đơn giá vật liệu địa phương, dẫn đến dự toán vượt 15% so với thực tế. Theo NĐ 15, khó xử lý vì hợp đồng tư vấn thiếu điều khoản trách nhiệm cụ thể. Theo NĐ 175, lỗi được quy chiếu về phía tư vấn (lập dự toán sai) và Ban QLDA (không phát hiện sai lệch trong khâu kiểm tra).

Hệ thống ghi nhận lịch sử xử lý giúp truy vết trách nhiệm từng cá nhân

5. Thay đổi nghị định quản lý dự án về kiểm soát chi phí: Kiểm soát chặt hơn từ khâu lập đến thanh toán

So sánh Nghị định 175 so với Nghị định 15 trong lĩnh vực quản lý chi phí cho thấy sự chuyển dịch từ kiểm soát "đầu ra" sang kiểm soát "toàn trình".

- NĐ 15/2021: Tập trung kiểm soát ở khâu duyệt dự toán và nghiệm thu thanh toán. Khoảng giữa giai đoạn thi công và điều chỉnh khối lượng tương đối lỏng lẻo, dẫn đến tình trạng phát sinh khối lượng tràn lan mà không có cơ chế kiểm soát kịp thời.

- NĐ 175/2024: Yêu cầu quản lý chi phí liên tục theo từng giai đoạn, bao gồm: cập nhật định kỳ chỉ số giá xây dựng, kiểm soát điều chỉnh hợp đồng theo ngưỡng % và điều kiện cụ thể, và bắt buộc lập báo cáo chi phí định kỳ trong quá trình thi công.

Điểm mới Nghị định 175 đáng chú ý: Bổ sung quy định về quản lý chi phí phát sinh do thay đổi thiết kế và một vấn đề phổ biến tại các dự án giao thông đô thị khi điều chỉnh phương án kỹ thuật giữa chừng.

Theo dõi kế hoạch vốn và chi phí theo từng giai đoạn của dự án

6. Điều kiện năng lực tổ chức, cá nhân: Chứng chỉ hành nghề và yêu cầu cập nhật

Nghị định 175/2024 có những thay đổi nghị định quản lý dự án đáng kể về điều kiện năng lực:

6.1. Đối với tổ chức tư vấn

- Yêu cầu cứng hơn về số lượng cá nhân có chứng chỉ hành nghề phù hợp theo từng loại công việc (giám sát, thiết kế, thẩm tra).

- Bổ sung điều kiện về hệ thống quản lý chất lượng nội bộ, không chỉ dựa vào năng lực cá nhân.

6.2. Đối với cá nhân hành nghề

- Rút ngắn chu kỳ cập nhật kiến thức bắt buộc.

- Yêu cầu minh bạch hóa kinh nghiệm dự án thực tế khi đăng ký hành nghề.

6.3. Đối với Ban QLDA chuyên ngành

NĐ 175 quy định cụ thể hơn về điều kiện thành lập và duy trì hoạt động của Ban QLDA chuyên ngành/khu vực so với NĐ 15, bao gồm yêu cầu tối thiểu về nhân sự có chứng chỉ hành nghề và kinh nghiệm quản lý dự án.

6.4. Rủi ro thực tế cho Ban QLDA 

Một số hợp đồng tư vấn đang thực hiện theo NĐ 15 có thể không đáp ứng điều kiện năng lực theo NĐ 175 nếu không có điều khoản chuyển tiếp phù hợp, đặc biệt với các gói thầu tư vấn thiết kế giai đoạn 2 chưa khởi động.

7. Giám sát thi công và nghiệm thu: Quy trình hai lớp, trách nhiệm rõ hơn

Một thay đổi có tính ứng dụng cao trong so với Nghị định 15 là quy trình giám sát và nghiệm thu công trình.

NĐ 15 quy định tư vấn giám sát vừa thực hiện giám sát vừa xác nhận kết quả và cấu trúc dễ dẫn đến xung đột lợi ích. NĐ 175 tách biệt rõ hơn giữa:

- Kiểm tra của tư vấn giám sát: thực hiện liên tục trong quá trình thi công.

- Kiểm tra của chủ đầu tư/Ban QLDA: phê duyệt kết quả nghiệm thu trước khi ký thanh toán.

Thực tế tại dự án cầu dân sinh ở vùng đồng bằng: tư vấn giám sát xác nhận đạt yêu cầu cho một hạng mục móng cọc, nhưng Ban QLDA phát hiện khối lượng thực thi chênh lệch khi tổ chức kiểm tra độc lập. Với cơ chế hai lớp của NĐ 175, trách nhiệm xác nhận sai thuộc tư vấn giám sát; trách nhiệm không phát hiện sai (nếu có) thuộc Ban QLDA.

Nhật ký thi công cập nhật liên tục hỗ trợ giám sát và nghiệm thu minh bạch

8. Hồ sơ hoàn công và lưu trữ: Số hóa và ký số được luật hóa

Điểm mới Nghị định 175 rất đáng chú ý trong bối cảnh chuyển đổi số là việc chính thức hóa hồ sơ điện tử và chữ ký số trong quy trình quản lý dự án đầu tư xây dựng.

NĐ 15/2021 chủ yếu quy định về hồ sơ giấy, chữ ký tươi và hồ sơ điện tử được chấp thuận nhưng chưa có hướng dẫn cụ thể về chuẩn kỹ thuật và giá trị pháp lý. NĐ 175/2024 đặt nền tảng pháp lý để:

- Hồ sơ hoàn công được lưu trữ và tra cứu dưới dạng số.

- Chữ ký số có giá trị pháp lý tương đương chữ ký tay trong quy trình phê duyệt nội bộ.

- Yêu cầu thời hạn lưu trữ hồ sơ được cụ thể hóa theo từng loại tài liệu.

Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để các Ban QLDA đầu tư xây dựng hệ thống quản lý hồ sơ số mà không lo vướng quy định.

Lưu trữ hồ sơ điện tử tập trung, hỗ trợ ký số và tra cứu nhanh chóng

9. Xử lý vi phạm và quy trách nhiệm: Từ xử phạt chung sang truy vết cá nhân

Ở khía cạnh xử lý vi phạm cho thấy sự thay đổi căn bản trong triết lý quản lý. NĐ 15 xử lý vi phạm chủ yếu ở cấp tổ chức (đơn vị bị phạt, giấy phép bị thu hồi). NĐ 175 bổ sung cơ chế truy vết trách nhiệm cá nhân: người ký, người thẩm định, người xác nhận và mỗi vị trí đều có thể bị xử lý độc lập nếu thực hiện không đúng chức trách.

Điều này tạo ra áp lực lớn hơn nhưng cũng công bằng hơn: không còn tình trạng "đơn vị chịu hết" trong khi cá nhân gây ra sai phạm không bị xử lý tương xứng.

Hệ thống kiểm tra tuân thủ giúp phát hiện sai sót và xác định trách nhiệm

10. Quy định chuyển tiếp: Dự án đang thực hiện xử lý như thế nào?

Đây là câu hỏi thực tiễn nhất cho các Ban QLDA hiện tại. NĐ 175/2024 có điều khoản chuyển tiếp quy định:

- Dự án đã được phê duyệt quyết định đầu tư trước ngày NĐ 175 có hiệu lực (01/01/2025) tiếp tục thực hiện theo quyết định đầu tư đã phê duyệt cho đến khi hoàn thành, trừ khi có điều chỉnh dự án.

- Nếu dự án điều chỉnh tổng mức đầu tư hoặc thay đổi quy mô sau ngày 01/01/2025 → áp dụng theo NĐ 175.

- Hồ sơ thiết kế đang trong quá trình thẩm định tại thời điểm NĐ 175 có hiệu lực → tiếp tục theo quy định cũ nếu đã có văn bản tiếp nhận hồ sơ.

Lưu ý quan trọng: Ban QLDA cần lập danh sách rà soát trạng thái pháp lý từng dự án để xác định dự án nào tiếp tục theo NĐ 15, dự án nào phải chuyển sang NĐ 175 ngay từ bây giờ.

11. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý dự án: Từ khuyến nghị sang yêu cầu

Điểm cuối trong danh sách 10 thay đổi lớn nhất của nghị định 175 so với nghị định 15 là vị thế của công nghệ thông tin trong quản lý dự án đầu tư xây dựng.

NĐ 15 đề cập đến ứng dụng công nghệ thông tin như một hướng khuyến khích. NĐ 175 nâng cấp lên thành yêu cầu: các cơ quan, đơn vị trong hệ thống quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng phải kết nối, chia sẻ dữ liệu qua hệ thống thông tin tạo cơ sở để Chính phủ giám sát toàn trình tiến độ, chi phí và chất lượng dự án từ trung ương đến địa phương.

Đối với Ban QLDA, đây vừa là yêu cầu pháp lý vừa là cơ hội: hệ thống quản lý dự án được tích hợp đúng cách sẽ giúp đáp ứng nghĩa vụ báo cáo, đồng thời nâng cao năng lực kiểm soát nội bộ.

AI hỗ trợ kiểm tra quy định và giảm rủi ro pháp lý trong dự án

12. Sai lầm Ban QLDA dễ mắc khi áp dụng Nghị định 175

Đây là những rủi ro phổ biến có thể dẫn đến sai phạm pháp lý trong quá trình triển khai dự án theo nghị định mới:

- Áp dụng quy trình cũ của NĐ 15 cho dự án mới

- Không cập nhật lại phân loại dự án theo ngành

- Không kiểm soát trách nhiệm tư vấn rõ ràng

- Chưa chuẩn bị hệ thống số hóa hồ sơ

13. FAQ – Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi: Nghị định 175 thay thế Nghị định 15 khi nào?
Trả lời: Từ ngày 01/01/2025.

Câu hỏi: Dự án đang thực hiện có phải chuyển sang Nghị định 175 không?
Trả lời: Không, trừ khi có điều chỉnh dự án sau thời điểm nghị định có hiệu lực.

Câu hỏi: Điểm mới Nghị định 175 quan trọng nhất là gì?
Trả lời: Kiểm soát trách nhiệm theo từng cá nhân và quản lý chi phí, tiến độ theo toàn bộ vòng đời dự án.

14. NĐ 175 – Bước chuyển từ “quản lý thủ tục” sang “quản lý trách nhiệm”

So sánh Nghị định 175 so với Nghị định 15 cho thấy một sự thay đổi mang tính nền tảng trong cách tiếp cận quản lý dự án đầu tư xây dựng tại Việt Nam. Trọng tâm không còn nằm ở việc hoàn thiện hồ sơ để “đúng quy trình”, mà chuyển sang kiểm soát trách nhiệm tại từng khâu — ai làm, ai kiểm, ai phê duyệt đều được xác định rõ ràng.

Đồng thời, tư duy quản lý cũng dịch chuyển từ xử lý sai phạm khi đã xảy ra sang chủ động phòng ngừa rủi ro ngay từ đầu; từ hệ thống hồ sơ giấy rời rạc sang môi trường số hóa có giá trị pháp lý, có thể truy vết và kiểm soát xuyên suốt vòng đời dự án.

Đối với Ban QLDA, điều này không chỉ là yêu cầu tuân thủ mà là áp lực phải nâng cấp toàn diện: từ quy trình nội bộ, cách phối hợp với tư vấn cho đến công cụ quản lý và giám sát dự án. Nếu vẫn vận hành theo cách cũ, rủi ro không chỉ nằm ở sai sót kỹ thuật mà còn là trách nhiệm pháp lý trực tiếp. Đặc biệt trong bối cảnh các dự án đầu tư công ngày càng yêu cầu minh bạch, việc tuân thủ đúng nghị định mới là yếu tố sống còn đối với Ban QLDA.

Tóm lại, nếu Nghị định 15 là khung quản lý theo quy trình thì Nghị định 175 là khung quản lý theo trách nhiệm và rủi ro — đòi hỏi Ban QLDA phải thay đổi cả cách vận hành, không chỉ cập nhật quy định.

👉 Để hiểu đầy đủ hơn về các quy định chi tiết và cách áp dụng trong thực tế, bạn có thể tham khảo bài phân tích chuyên sâu. Xem chi tiết: Nghị định 175/2024: Tất cả Ban QLDA cần biết​

👉 Trong trường hợp Ban QLDA cần một giải pháp hỗ trợ triển khai NĐ 175 một cách bài bản, từ kiểm soát tư vấn, quản lý hồ sơ đến truy vết trách nhiệm, có thể tìm hiểu thêm tại: Quản lý dự án theo Nghị định 175/2024 — MekongSoft​

Với các thay đổi mang tính hệ thống của Nghị định 175, việc quản lý dự án bằng Excel hoặc quy trình thủ công gần như không còn phù hợp, đặc biệt với các dự án đầu tư công quy mô lớn. Nếu Ban QLDA đang gặp khó khăn khi áp dụng Nghị định 175, MekongSoft có thể giúp chuẩn hóa toàn bộ quy trình quản lý dự án – từ hồ sơ, chi phí đến truy vết trách nhiệm.

Liên hệ MekongSoft để được tư vấn miễn phí

Công ty Cổ phần Phần mềm Mekong

Địa chỉ: 64 Nguyễn Đình Chiểu, phường Tân Định, Thành Phố Hồ Chí Minh

Hotline: 0944 443 558

Mail: support@mekongsoft.com.vn​

Website: https://mekongsoft.com.vn