Rủi ro pháp lý Nghị định 175/2024 mà Ban quản lý dự án cần tránh ngay

Rủi ro pháp lý Nghị định 175 xây dựng đang trở thành vấn đề cấp bách đối với các Ban quản lý dự án (Ban QLDA) khi quy định mới chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2025. Nếu không kiểm soát đúng quy trình, Ban QLDA có thể đối mặt với xử phạt hành chính, trách nhiệm cá nhân, thậm chí rủi ro pháp lý nghiêm trọng.

5 rủi ro pháp lý Nghị định 175 Ban QLDA dễ mắc phải:

- Phê duyệt hồ sơ thiếu căn cứ pháp lý

- Không lưu hành trình phê duyệt

- Không kiểm soát độc lập tư vấn

- Nghiệm thu sai quy trình kỹ thuật

- Hợp đồng tư vấn thiếu điều khoản pháp lý

Nếu Ban QLDA gặp một trong các dấu hiệu trên, nguy cơ vi phạm Nghị định 175 và bị xử phạt là rất cao.

Dashboard tổng quan giúp Ban QLDA kiểm soát rủi ro pháp lý theo Nghị định 175

1. Rủi ro pháp lý Nghị định 175/2024 — Ban QLDA đang bỏ qua điều gì? 

Nghị định 175/2024/NĐ-CP chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2025, thay thế toàn bộ Nghị định 15/2021 trong lĩnh vực quản lý dự án đầu tư xây dựng. Đây là bước chuyển đổi mang tính hệ thống, không chỉ đơn thuần cập nhật biểu mẫu hay quy trình, mà tái định nghĩa trách nhiệm pháp lý của từng chủ thể trong dự án, đặc biệt là Ban QLDA.

Trên thực tế, nhiều Ban QLDA hiện vẫn đang vận hành theo quy trình cũ: Giao phó toàn bộ cho tư vấn, phê duyệt hồ sơ mang tính hình thức, thiếu cơ chế kiểm soát độc lập. Đây chính là nguồn gốc của hàng loạt rủi ro pháp lý Nghị định 175 xây dựng mà nếu không nhận diện kịp thời, có thể dẫn đến xử phạt ban quản lý dự án, trách nhiệm cá nhân, thậm chí truy cứu hình sự đối với người có thẩm quyền.

Bài viết này phân tích những vi phạm Nghị định 175 phổ biến mà Ban QLDA đang đối mặt, giúp Giám đốc dự án và Trưởng Ban QLDA có cơ sở rà soát lại toàn bộ quy trình nội bộ trước khi bị thanh tra, kiểm toán phát hiện.

2. Nghị định 175/2024 thay đổi gì khiến rủi ro pháp lý Nghị định 175 xây dựng tăng cao?

Điểm khác biệt lớn nhất của Nghị định 175 không phải ở danh mục thủ tục, mà ở cách phân định trách nhiệm pháp lý. Theo quy định mới:

- Tư vấn quản lý dự án phải thực hiện đúng phạm vi hợp đồng, chịu trách nhiệm trực tiếp về các nội dung mình thực hiện.

- Ban QLDA không còn được ủy thác trách nhiệm cho tư vấn, nếu Ban QLDA phê duyệt mà không kiểm soát, khi có sai phạm, Ban QLDA là người chịu trách nhiệm về phần kiểm soát đó.

- Quy định về giám sát, nghiệm thu, thanh toán đều được siết chặt theo hướng yêu cầu hồ sơ pháp lý minh bạch và có dấu vết trách nhiệm rõ ràng.

Ví dụ thực tế: Một dự án đầu tư công ở miền Tây, Ban QLDA phê duyệt hồ sơ thanh toán theo đề xuất của tư vấn mà không kiểm tra khối lượng thực tế. Khi thanh tra vào, tuy sai phạm xuất phát từ tư vấn, nhưng người bị xử lý là Trưởng Ban QLDA vì đã ký phê duyệt khi chưa đủ cơ sở pháp lý theo Nghị định 175.

Xem chi tiết tại: Nghị định 175 vs Nghị định 15: 10 thay đổi quan trọng Ban QLDA phải biết 

3. Những vi phạm Nghị định 175 khiến Ban QLDA dễ bị xử phạt

Qua các vụ thanh tra, kiểm toán từ năm 2024–2025, đây là nhóm vi phạm Nghị định 175 phổ biến nhất khiến nhiều Ban QLDA bị xử phạt trong thời gian gần đây.

3.1. Phê duyệt hồ sơ thiếu cơ sở pháp lý

Nhiều Ban QLDA ký duyệt thiết kế, dự toán, hồ sơ thanh toán khi chưa có đủ tài liệu theo yêu cầu của Nghị định 175. Đây là dạng vi phạm "không cố ý" nhưng hậu quả pháp lý nghiêm trọng vì tạo ra tiền lệ thanh toán sai khối lượng.

3.2. Không lưu hành trình phê duyệt

Nghị định 175 đòi hỏi dấu vết phê duyệt rõ ràng: ai kiểm, ai duyệt, duyệt vào thời điểm nào, trên cơ sở nào. Nhiều đơn vị vẫn phê duyệt bằng văn bản tay, không lưu lịch sử, dẫn đến không thể truy vết trách nhiệm khi xảy ra tranh chấp hoặc thanh tra.

Hệ thống lưu toàn bộ lịch sử phê duyệt giúp truy vết trách nhiệm rõ ràng

3.3. Giao toàn quyền cho tư vấn mà không kiểm soát độc lập

Theo tinh thần Nghị định 175, Ban QLDA không thể chỉ tiếp nhận kết quả từ tư vấn. Phải có quy trình kiểm soát độc lập, nghĩa là Ban QLDA tự kiểm tra lại những gì tư vấn đã làm trước khi phê duyệt. Thiếu bước này là vi phạm nghĩa vụ quản lý.

Kiểm tra tuân thủ giúp Ban QLDA kiểm soát độc lập thay vì phụ thuộc tư vấn

3.4. Nghiệm thu không đúng quy trình kỹ thuật

Nghị định 175 quy định cụ thể về trình tự nghiệm thu từng hạng mục. Tình trạng nghiệm thu cho có, không đúng giai đoạn, hoặc bỏ qua điều kiện kỹ thuật bắt buộc đang là điểm nóng bị thanh tra xử phạt ban quản lý dự án ngày càng nhiều.

Quy trình nghiệm thu được kiểm soát theo từng bước đúng quy định Nghị định 175

3.5. Hợp đồng tư vấn không đủ điều khoản pháp lý bắt buộc

Nhiều hợp đồng thuê tư vấn quản lý dự án vẫn được soạn theo mẫu cũ, thiếu các điều khoản về phân định trách nhiệm, cơ chế giám sát kết quả, và chế tài xử lý theo quy định mới. Điều này khiến Ban QLDA không có công cụ pháp lý để xử lý tư vấn khi xảy ra sai phạm.

4. Rủi ro pháp lý nghị định 175 xây dựng: Mức xử phạt Ban QLDA phải đối mặt

Nghị định 175 không chỉ điều chỉnh quy trình, mà đi kèm với khung xử phạt hành chính rõ ràng. Những vi phạm của Ban QLDA có thể bị xử lý như sau:

- Phạt tiền: Từ 30–500 triệu đồng tùy loại vi phạm (vi phạm quy trình phê duyệt, thiếu hồ sơ pháp lý, nghiệm thu không đúng quy định).

- Buộc thu hồi tiền sai phạm: Thanh toán vượt khối lượng, sai đơn giá phải hoàn trả ngân sách nhà nước.

- Trách nhiệm cá nhân: Người ký phê duyệt có thể bị xem xét trách nhiệm kỷ luật, thậm chí hình sự nếu gây thất thoát ngân sách.

Ví dụ thực tế: Một dự án trường học tại ĐBSCL bị Kiểm toán Nhà nước kiến nghị thu hồi 1,2 tỷ đồng do Ban QLDA phê duyệt thanh toán sai khối lượng nhiều hạng mục. Trưởng ban và kế toán trưởng bị xem xét kỷ luật. Nguyên nhân: không có quy trình kiểm tra độc lập trước khi ký duyệt.

Lưu ý quan trọng: Theo xử phạt ban quản lý dự án trong thực tế, cơ quan thanh tra không chỉ xét sai phạm của tư vấn, mà xét cả quy trình kiểm soát của Ban QLDA. Nếu Ban QLDA phê duyệt mà không có bằng chứng kiểm tra, nghĩa là Ban QLDA đã không thực hiện đúng nghĩa vụ theo Nghị định 175.

5. Tại sao Ban QLDA khó tránh vi phạm Nghị định 175 nếu chỉ dựa vào con người?

Thực tế quản lý dự án xây dựng ở Việt Nam cho thấy mô hình thuê tư vấn quản lý đang phổ biến hơn bao giờ hết, nhưng năng lực kiểm soát tư vấn của Ban QLDA lại chưa tương xứng. Nguyên nhân căn bản:

- Thiếu công cụ kiểm tra pháp lý tự động: Nghị định 175 có hàng trăm điều khoản. Không có nhân sự nào có thể ghi nhớ và đối chiếu toàn bộ cho từng hồ sơ.

- Phụ thuộc vào tư vấn để theo dõi tiến độ: Khi tư vấn cung cấp thông tin, Ban QLDA không có cơ chế xác minh độc lập, dẫn đến mất kiểm soát thực tế dự án.

- Không có cơ chế truy vết trách nhiệm: Khi xảy ra sự cố, không xác định được lỗi thuộc khâu nào, tư vấn đổ cho Ban QLDA, Ban QLDA đổ cho tư vấn.

- Quy trình phê duyệt một lớp: Tư vấn chuẩn bị hồ sơ, tự đề xuất phê duyệt, thiếu cơ chế kiểm tra chéo độc lập.

Đây là lý do vì sao nhiều Ban QLDA có đội ngũ năng lực tốt, có kinh nghiệm nhưng vẫn vi phạm. Không phải vì cố tình, mà vì không có hệ thống hỗ trợ kiểm soát theo đúng tinh thần Nghị định 175.

Nhật ký hệ thống giúp truy vết toàn bộ thao tác và trách nhiệm từng cá nhân

6. Hướng tiếp cận để Ban QLDA kiểm soát rủi ro pháp lý nghị định 175 xây dựng hiệu quả

Để giảm thiểu rủi ro pháp lý Nghị định 175 xây dựng một cách thực chất, Ban QLDA cần tiếp cận theo hướng hệ thống hóa quy trình kiểm soát, không chỉ đào tạo thêm nhân sự:

- Xây dựng quy trình phê duyệt 2 lớp: Tư vấn đề xuất Ban QLDA kiểm tra độc lập trước khi phê duyệt.

- Lưu hành trình phê duyệt: Mọi bước duyệt đều có dấu thời gian, người thực hiện, căn cứ pháp lý.

- Kiểm tra pháp lý theo danh mục: Mỗi giai đoạn (chuẩn bị đầu tư, thực hiện, nghiệm thu, quyết toán) cần có checklist đối chiếu với Nghị định 175.

- Giám sát tiến độ độc lập với tư vấn: Không hoàn toàn phụ thuộc vào báo cáo của tư vấn, có dữ liệu riêng để đối chiếu.

- Kiểm soát chi phí & thanh toán trước khi ký: Đối chiếu khối lượng thực tế với hồ sơ trước khi trình phê duyệt thanh toán.

Với các dự án sử dụng hình thức thuê Tư vấn quản lý dự án, đây là những nguyên tắc tối thiểu để Ban QLDA không bị liên đới trách nhiệm khi có sai phạm từ tư vấn.

7. Kết luận

Nghị định 175/2024 không phải quy định để học thuộc, mà là khung pháp lý yêu cầu Ban QLDA phải vận hành theo hệ thống, có kiểm soát độc lập và truy vết trách nhiệm rõ ràng. Các rủi ro pháp lý nghị định 175 xây dựng thường không đến từ cố ý vi phạm, mà đến từ quy trình lạc hậu, thiếu công cụ kiểm soát, và sự phụ thuộc quá mức vào tư vấn. Việc rà soát và chuẩn hóa quy trình quản lý ngay hôm nay sẽ giúp Ban QLDA tránh được phần lớn nguy cơ bị xử phạt khi thanh tra, kiểm toán vào cuộc.Nếu Ban QLDA của bạn vẫn đang kiểm soát hồ sơ theo phương pháp thủ công hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào tư vấn, thì nguy cơ vi phạm Nghị định 175 là rất cao – ngay cả khi đội ngũ có kinh nghiệm.

Nếu Ban QLDA vẫn kiểm soát hồ sơ thủ công hoặc phụ thuộc vào tư vấn, thì nguy cơ vi phạm Nghị định 175 và bị xử phạt là rất cao và đặc biệt khi thanh tra, kiểm toán ngày càng siết chặt. Giải pháp hiệu quả là triển khai hệ thống phần mềm quản lý dự án theo Nghị định 175 như: https://175.mekongsoft.com.vn. Hệ thống giúp:

- Tự động kiểm tra vi phạm nghị định 175 ngay từ khâu hồ sơ

- Cảnh báo rủi ro trước khi Ban QLDA ký duyệt

- Lưu toàn bộ lịch sử phê duyệt để phục vụ thanh tra

- Truy vết trách nhiệm rõ ràng, tránh rủi ro cá nhân

- Kiểm soát chi phí, nghiệm thu, thanh toán đúng quy định

​AI tự động phát hiện rủi ro pháp lý trước khi Ban QLDA phê duyệt hồ sơ​

Kiểm soát thanh toán giúp tránh sai phạm khối lượng và thất thoát ngân sách

Nhờ đó, Ban QLDA không chỉ giảm thiểu rủi ro pháp lý theo Nghị định 175 mà còn chủ động kiểm soát toàn bộ dự án một cách chặt chẽ, đúng quy định.

Tóm lại, rủi ro pháp lý Nghị định 175 xây dựng không nằm ở quy định phức tạp mà nằm ở việc Ban QLDA chưa có hệ thống kiểm soát phù hợp. Việc chuyển từ quản lý thủ công sang quản lý bằng phần mềm là bước đi cần thiết để giảm thiểu vi phạm nghị định 175 và tránh bị xử phạt ban quản lý dự án trong bối cảnh thanh tra ngày càng siết chặt.

>> Bài viết liên quan:

- Nghị định 175/2024: Tất cả Ban QLDA cần biết

- Nghị định 175 vs Nghị định 15: So sánh 10 thay đổi quan trọng Ban QLDA phải biết

- Checklist Nghị định 175 cho Ban quản lý dự án: Danh sách kiểm tra đầy đủ từ A-Z 

- Phần mềm quản lý dự án xây dựng Nghị định 175: Hướng dẫn chọn lựa toàn diện cho ban QLDA

Câu hỏi thường gặp về rủi ro pháp lý Nghị định 175

Câu hỏi: Rủi ro pháp lý Nghị định 175 xây dựng có áp dụng cho mọi dự án không?

Có. Đặc biệt với dự án đầu tư công và dự án có sử dụng vốn nhà nước, mức độ kiểm soát càng chặt chẽ.

Câu hỏi: Vi phạm nghị định 175 có bị xử lý cá nhân không?

Có thể. Nếu xác định rõ trách nhiệm cá nhân trong khâu kiểm soát hoặc phê duyệt.

Câu hỏi: Làm sao biết Ban QLDA đang có rủi ro?

Nếu không có hệ thống kiểm tra tự động, không truy vết được trách nhiệm, hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào tư vấn → nguy cơ rất cao. 

Câu hỏi: Ban QLDA cần làm gì để tránh rủi ro pháp lý Nghị định 175 xây dựng?

Cần xây dựng quy trình kiểm soát độc lập, lưu hành trình phê duyệt và ứng dụng phần mềm quản lý dự án để đảm bảo tuân thủ đầy đủ quy định.

Liên hệ MekongSoft để được tư vấn miễn phí

Công ty Cổ phần Phần mềm Mekong

Địa chỉ: 64 Nguyễn Đình Chiểu, phường Tân Định, Thành Phố Hồ Chí Minh

Hotline: 0944 443 558

Mail: support@mekongsoft.com.vn​

Website: https://mekongsoft.com.vn